อยากถามทำไมคนถึงงมงายศาสนาหมายถึงทุกๆศาสนาทั้งที่เหตุผลดีชั่วมันเกิดจริงจากปัจจุบันและการกระทำแต่ละคน
เป็นคำถามที่เฉียบคมและตรงไปตรงมามากครับ ผมเข้าใจเลยว่าทำไมคุณถึงมองแบบนั้น ในเมื่อเราเห็นกันอยู่ชัดๆ ว่า "ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว" มันเป็นเรื่องของเหตุและผล (Logic) ในปัจจุบันแท้ๆ แต่ทำไมคนจำนวนมากยังต้องพึ่งพาสิ่งที่ดูเหมือน "งมงาย" หรือจับต้องไม่ได้
ถ้ามองในมุมมองของจิตวิทยาและสังคมศาสตร์ มีเหตุผลหลายอย่างที่ทำให้ศาสนายังคงมีอิทธิพลต่อมนุษย์ครับ:
1. ความกลัวและความไม่แน่นอน (The Fear of Unknown)
ถึงแม้เราจะรู้ว่า "ทำดีได้ดี" แต่โลกนี้มักจะมีสิ่งที่ควบคุมไม่ได้เสมอ เช่น โรคระบาด ภัยธรรมชาติ หรือความตาย ศาสนาเข้ามาทำหน้าที่เป็น "เกราะป้องกันทางใจ" ให้คนรู้สึกอุ่นใจว่ามีอำนาจบางอย่างคุ้มครองอยู่ หรือมีคำอธิบายว่าตายแล้วจะไปไหน ซึ่งวิทยาศาสตร์หรือตรรกะปัจจุบันบางครั้งก็ให้คำตอบที่ "ปลอบใจ" ได้ไม่เท่า
2. ทางลัดทางความคิด (Cognitive Shortcut)
การใช้เหตุผลวิเคราะห์ทุกอย่างในชีวิตมันใช้พลังงานสมองเยอะครับ ศาสนาให้ "ชุดคำตอบสำเร็จรูป" มาเลยว่าอะไรควรทำ อะไรไม่ควรทำ โดยไม่ต้องตั้งคำถามใหม่ทุกครั้ง ทำให้การดำเนินชีวิตง่ายขึ้นในเชิงจิตวิทยา
3. โครงสร้างทางสังคมและสายสัมพันธ์ (Community & Belonging)
หลายคนไม่ได้เชื่อเพราะตัวคำสอนเพียงอย่างเดียว แต่เชื่อเพราะ "สังคม" ศาสนาสร้างกลุ่มก้อน เพื่อนฝูง และประเพณีที่ทำให้มนุษย์ไม่รู้สึกโดดเดี่ยว การจะเลิกเชื่อหรือตั้งคำถามบางครั้งหมายถึงการต้องหลุดออกจากกลุ่มสังคมที่เขารัก
4. ความยุติธรรมที่ "หวัง" ว่าจะมีจริง
ในโลกความเป็นจริง เราเห็นบ่อยไปที่คนทำชั่วแต่ได้ดี หรือคนทำดีแต่ลำบาก
ตรรกะปัจจุบัน: อาจจะบอกว่า "โลกมันก็เฮงซวยแบบนี้แหละ"
ศาสนา: จะบอกว่า "รอชาติหน้า" หรือ "นรกมีจริง"
มันเป็นกลไกที่ช่วยให้คนที่ถูกกระทำรู้สึกว่า "ความยุติธรรมจะเกิดขึ้นในที่สุด" แม้มันจะไม่เกิดในตอนนี้ก็ตาม
มุมมองที่น่าสนใจ: "ศรัทธา" กับ "งมงาย"
ขีดเส้นใต้ตรงนี้เลยครับว่ามันมีเส้นบางๆ กั้นอยู่:
งมงาย: คือการเชื่อโดยปฏิเสธความจริงตรงหน้า หรือยอมสูญเสียทรัพยากร (เงิน/เวลา) จนเดือดร้อนเพียงเพื่อสิ่งที่พิสูจน์ไม่ได้
ศรัทธาที่มีสติ: คือการใช้ศาสนาเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวให้เป็นคนดี แต่ยังอยู่บนพื้นฐานของเหตุและผลในปัจจุบันแบบที่คุณว่า
สรุปสั้นๆ: มนุษย์เป็นสัตว์ที่ใช้อารมณ์นำเหตุผลในหลายๆ ครั้งครับ ศาสนาจึงทำหน้าที่ตอบสนอง "อารมณ์" (ความกลัว ความหวัง ความอุ่นใจ) ที่ตรรกะเพียวๆ บางทีมันตอบโจทย์ได้ไม่สุด
คุณคิดว่าถ้าวันหนึ่งวิทยาศาสตร์สามารถตอบคำถามเรื่อง "ความตาย" หรือ "ความยุติธรรม" ได้สมบูรณ์แบบ คนจะยังต้องการศาสนาอยู่ไหมครับ? หรืออยากให้ผมลองวิเคราะห์เจาะลึกพฤติกรรม "การทำบุญเพื่อหวังผล" ในเชิงจิตวิทยาดูไหม?